اسد الله معطوفى

395

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

قنسولگرى روسها در استراباد پنهان و آشكار از نيروهاى ضد مشروطه حمايت مىكردند ، ولى آنها هم كارى از پيش نبردند تا عنان حكومت به دست آخرين سلطان نوجوان قاجار يعنى احمد شاه ( 1327 - 1344 ه ) افتاد . اما تندباد تحولات اقتصادى ، اجتماعى ، سياسى و فرهنگى كه محصول شرايط جهانى و شكل‌گيرى طبقه نوين و مدرن نوظهور در ايران بود ، وزيدن گرفت و اين شاه كم‌سن و سال را وادار كرد كه فقط به نظاره اين تحولات ايستاده و خيره و مبهوت بماند . در اين ميان رضا خان هم كه از فرماندهى نيروهاى قزاق به سردار سپهى و سپس نخست‌وزيرى رسيده بود خيز بلند خود را براى رسيدن به پادشاهى برداشته و مترصد فرصتى مغتنم مانده بود . سرانجام هم در سال 1344 ه ( 1304 خورشيدى ) مجلس موسسان بوسيله يك « ماده واحده » حساب‌شده حكومت قاجار را ساقط و اساس سلطنت را به رضا شاه پهلوى سپرد . سپس در عهد وى وقايع زيادى در استراباد اتفاق افتاد ، ولى در اين‌جا به دو مورد شاخص و مربوط به فضاى اين كتاب اشاره مىگردد . نخست تغيير نام استراباد در سال 1316 خورشيدى به گرگان ، دوم كوبيدن و هموار كردن خندق متعفن و باروهاى متروكه حدود هزار ساله دور اين شهر و جمع نمودن بقاياى دروازه‌هاى 4 گوش شهر كه جز عامل و ناقل بيمارىهاى متعدد بودن ، ديگر هيچ فايده و كاربردى نداشتند . بويژه آنكه در سال 1304 تراكمه مهاجم هم سركوب ، خلع سلاح ، يكجانشين و مطيع شده بودند . اما در زمان پركردن خندق دور شهر ( كه هنوز بخش گود گورستان امامزاده عبد الله يادگار همين خندق هست ) ، متاسفانه به دليل بىتفاوتى عمال و كارگزاران ناآگاه شهر ، سبب شد كارگران تعدادى از سنگ مزارهاى بسيار باارزش ، از جمله سنگهاى گورستان امامزاده عبد الله را به درون خندق‌ها انداخته و زير خروارها خاك دفن نمايند . بعلاوه در طى اين اقدامات كه مفيد و ضرورى هم بودند ، تعدادى از گورستانهاى برون‌شهرى و دورن‌شهرى ديگر هم مورد بىتوجهى قرار گرفتند . تا اين زمان ، از گذشته دور در بعضى از محلات شهر استراباد گورستانهاى متعددى وجود داشت كه معمولا افراد همان محل بويژه شخصيتهاى متنفذ دفن مىشدند . مهمترين گورستانهاى درون‌شهرى استراباد عبارت بودند از : [ گورستانهاى درون شهرى استراباد ] 1 - قبرستان سيد باقر خرابه در گذر دربنو در محله ميدان . 2 - قبرستان قديمى محله ميدان كه در ضلع شمالى قدمگاه « حضرت عباس » قرار مىگرفت و تا دهه چهل خورشيدى هنوز سنگهاى قديمى آن مخصوصا سنگهاى عصر